بازار برق سبز ایران؛ گزارش روند سهساله قیمت و نقدشوندگی
نسخهٔ کوتاه این گزارش پیشتر در کانال تلگرام رصدخونه منتشر شد. اینجا همان روند را با دادهٔ روزانهٔ بورس انرژی و نمودار، مفصلتر مرور میکنیم.
چرا بازار برق سبز مهم شده است
«برق سبز» به برقی گفته میشود که از منابع تجدیدپذیر — عمدتاً نیروگاههای خورشیدی — تولید و در بورس انرژی ایران معامله میشود. رشد این بازار دو چیز را همزمان نشان میدهد: از یک سو تقاضای واقعی مصرفکنندگان و صنایع برای تأمین برق پایدار، و از سوی دیگر شکلگیری سازوکاری شفاف برای قیمتگذاری و تأمین مالی نیروگاههای خورشیدی. برای سرمایهگذار، این یعنی یک بازار نوپا که قیمت و نقدشوندگیاش را میتوان با داده دنبال کرد.
در این گزارش، دادهٔ روزانهٔ معاملات برق تجدیدپذیر در بورس انرژی را از خرداد ۱۴۰۲ تا ۱۰ تیر ۱۴۰۵ بررسی کردهایم — در مجموع ۵۲۴ روز معاملاتی.
روند قیمت؛ نزدیک ۶٫۷ برابر در سه سال
میانگین وزنی قیمت هر کیلوواتساعت برق سبز از حدود ۱۹٬۹۵۰ ریال در نخستین روز معاملاتی (اول خرداد ۱۴۰۲) به حدود ۱۳۴٬۰۰۰ ریال در ۱۰ تیر ۱۴۰۵ رسیده است؛ یعنی نزدیک به ۶٫۷ برابر.
اما یک نکتهٔ مهم پشت این عدد پنهان است: بخش بزرگی از این رشد ریالی، بازتاب تضعیف ریال است، نه فقط افزایش ارزش ذاتی برق. اگر همین قیمت را به دلار بسنجیم، هر کیلوواتساعت از حدود ۰٫۰۳۸ دلار به حدود ۰٫۰۷۷ دلار رسیده است؛ یعنی حدود دو برابر. تفاوت میان «۶٫۷ برابر به ریال» و «۲ برابر به دلار» دقیقاً همان چیزی است که یک تحلیل دادهمحور باید روشن کند: تمایز میان رشد اسمی و رشد واقعی.
جهش نقدشوندگی؛ حجم معاملات چهار برابر شد
رشد قیمت بهتنهایی میتواند گمراهکننده باشد؛ آنچه به این بازار عمق میدهد، رشد همزمان حجم معاملات است. برای مقایسهٔ منصفانه، حجم معاملهشده را در «بازهٔ مشابه» هر سال — از ابتدای سال تا ۱۰ تیر — کنار هم گذاشتهایم:
در بازهٔ ابتدای سال تا ۱۰ تیر، حجم معاملات ۱۴۰۵ به حدود ۷۶۲ هزار کیلوواتساعت رسیده؛ نزدیک به چهار برابرِ مدت مشابه سال ۱۴۰۴ (حدود ۱۹۴ هزار کیلوواتساعت). روند سالانه هم صعودی است: کل حجم سال ۱۴۰۳ حدود ۵۳۸ هزار و کل سال ۱۴۰۴ حدود ۱٬۱۹۰ هزار کیلوواتساعت بود — بیش از دو برابر. بالاترین حجم یکروزه در کل داده به ۱۲۴٬۶۵۳ کیلوواتساعت در ۲۴ خرداد ۱۴۰۵ میرسد.
توجه کنید که سال ۱۴۰۵ هنوز جاری است و ارقام آن تا ۱۰ تیر است؛ به همین دلیل مقایسهٔ «بازهٔ مشابه» را مبنا گرفتهایم تا تصویر گمراهکننده نشود.
جمعبندی
سه سال دادهٔ بورس انرژی یک تصویر منسجم میسازد: قیمت برق سبز به ریال نزدیک ۶٫۷ برابر و به دلار حدود دو برابر شده، و همزمان حجم معاملات در مدت مشابه امسال نزدیک چهار برابر سال گذشته است. رشد همزمان قیمت و حجم معمولاً نشانهٔ بلوغ تدریجی یک بازار است، نه صرفاً یک موج قیمتی زودگذر. برای سرمایهگذار، نکتهٔ کلیدی همین تفکیک است: چه بخشی از بازده اسمی است و چه بخشی واقعی، و آیا نقدشوندگی برای ورود و خروج کافی است.
فانوس این بازار را بهصورت دادهمحور دنبال میکند و بهروزرسانیهای بعدی را منتشر خواهد کرد.
این محتوا با هدف آموزش و اطلاعرسانی تهیه شده و بههیچوجه توصیهٔ سرمایهگذاری تلقی نمیشود. سرمایهگذاری در بازار سرمایه با ریسک همراه است و تصمیمگیری نهایی بر عهدهٔ شخص سرمایهگذار است.