فانوس

بورس تهران به دلار؛ چرا رکورد شاخص با ارزش واقعی بازار فرق دارد

نسخهٔ کوتاه این تحلیل پیش‌تر در کانال تلگرام رصدخونه منتشر شد. اینجا همان روند را با داده و نمودار، مفصل‌تر مرور می‌کنیم.

یک تصویر، دو روایت

این روزها شاخص کل بورس تهران بالای ۵٫۲ میلیون واحد و در اوج تاریخی خود ایستاده است. اگر تنها به این عدد نگاه کنیم، بازار در بهترین دوران خود به‌نظر می‌رسد. اما همین بازار وقتی با دلار سنجیده می‌شود، روایت کاملاً متفاوتی دارد: ارزش دلاری بورس امروز حدود یک‌چهارم اوج مرداد ۱۳۹۹ است.

این تناقض ظاهری، در واقع قلب یک نکتهٔ کلیدی در تحلیل بازار ایران است: تمایز میان رشد اسمی (به تومان) و رشد واقعی (به دلار یا قدرت خرید).

مسیر پنج‌سالهٔ ارزش دلاری بورس

ارزش دلاری بازار از اوج تاریخی مرداد ۱۳۹۹ — حدود ۳۵۰ میلیارد دلار — وارد یک روند نزولی بلندمدت شد و امروز به حدود ۹۶ میلیارد دلار رسیده است.

ارزش دلاری بورس تهران (میلیارد دلار)

نقاط شاخص این مسیر:

  • مرداد ۱۳۹۹ (اوج): حدود ۳۵۰ میلیارد دلار
  • پایان ۱۴۰۰: حدود ۱۶۴ میلیارد دلار
  • اوایل ۱۴۰۳: حدود ۱۲۶ میلیارد دلار
  • مرداد ۱۴۰۴: حدود ۱۰۸ میلیارد دلار (در مقاطعی از ۱۴۰۳–۱۴۰۴ حتی به زیر ۸۰ میلیارد دلار هم رسید)
  • تیر ۱۴۰۵: حدود ۹۶ میلیارد دلار

چرا؟ تصویر آینه‌ای نرخ دلار

علت اصلی این افت را می‌توان در نمودار روبه‌رو دید. در همان بازه‌ای که ارزش دلاری بورس کاهش یافته، نرخ دلار آزاد مسیری معکوس و صعودی را طی کرده است:

دلار آزاد (هزار تومان)

دلار آزاد از حدود ۲۴ هزار تومان در مرداد ۱۳۹۹ به حدود ۱۸۲ هزار تومان در تیر ۱۴۰۵ رسیده است؛ یعنی نزدیک به هفت و نیم برابر. شاخص کل تومانی هم در همین مدت چند برابر شده، اما رشد آن از رشد نرخ ارز عقب مانده است. حاصل این دو نیرو، همان افت ارزش دلاری بازار است.

محاسبهٔ ارزش امروز

برای امروز (۲۰ تیر ۱۴۰۵) می‌توان ارزش دلاری را دقیق برآورد کرد:

  • ارزش کل بازار بورس (TSETMC): حدود ۱۵٬۲۵۰ همت
  • ارزش فرابورس: حدود ۲٬۱۴۰ همت
  • مجموع ≈ ۱۷٬۴۰۰ همت (هزار میلیارد تومان)
  • دلار آزاد (TGJU): حدود ۱۸۲ هزار تومان

از تقسیم این دو، ارزش دلاری کل بازار به حدود ۹۶ میلیارد دلار می‌رسد (بورس به‌تنهایی حدود ۸۴ میلیارد و فرابورس حدود ۱۲ میلیارد دلار). بسته به اینکه چه نرخ دلاری و کدام دامنه از بازار (بورس یا بورس + فرابورس) را مبنا بگیریم، ارقام رسانه‌ای در بازهٔ حدود ۹۰ تا ۱۱۵ میلیارد دلار نوسان دارند.

جمع‌بندی

رکوردزنی شاخص کل به تومان یک واقعیت است، اما تنها نیمی از تصویر را نشان می‌دهد. وقتی ارزش بازار را به دلار می‌سنجیم، می‌بینیم بخش بزرگی از رشد اسمی سال‌های اخیر بازتاب تضعیف ریال بوده است، نه لزوماً رشد واقعی ارزش دارایی‌ها. سنجهٔ دلاری ابزار ساده اما مهمی است که به سرمایه‌گذار کمک می‌کند «رشد تورمی» را از «رشد واقعی» تفکیک کند و انتظارات خود را واقع‌بینانه‌تر تنظیم کند.


📊 منبع داده‌ها: ارزش بازار از TSETMC و نرخ دلار آزاد از TGJU (تا ۲۰ تیر ۱۴۰۵)؛ ارقام تاریخی ارزش دلاری از گزارش‌های رسانه‌های اقتصادی (دنیای‌اقتصاد، اقتصادآنلاین و…). تاریخ: ۲۰ تیر ۱۴۰۵.

این محتوا با هدف آموزش و اطلاع‌رسانی تهیه شده و به‌هیچ‌وجه توصیهٔ سرمایه‌گذاری تلقی نمی‌شود. سرمایه‌گذاری در بازار سرمایه با ریسک همراه است و تصمیم‌گیری نهایی بر عهدهٔ شخص سرمایه‌گذار است.